Tiki u dzieci i młodzieży – terapia zaburzeń tikowych

Najczęstsze pytania
Czym różnią się tiki ruchowe od tików głosowych?

Tiki ruchowe to nagłe, powtarzające się, mimowolne ruchy ciała, np. częste mruganie, marszczenie nosa czy kręcenie głową, a tiki głosowe (wokalne) to dźwięki, takie jak chrząkanie lub pociąganie nosem. W zespole Tourette’a występują zarówno tiki ruchowe, jak i głosowe. Obraz kliniczny tików zmienia się w czasie, a nasilenie tików może zależeć od sytuacji i stanu emocjonalnego.

Z czym współwystępują tiki u dzieci?

Tiki u dzieci często współwystępują z ADHD oraz z zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi (OCD). Współwystępowanie ADHD lub OCD utrudnia diagnostykę różnicową zaburzeń tikowych. Tiki i towarzyszące im trudności mogą obniżać jakość życia dziecka, wpływając na relacje z rówieśnikami, funkcjonowanie w szkole i obraz siebie.

Dlaczego przed terapią tików ważne jest różnicowanie ze stereotypiami i kompulsjami?

Różnicowanie tików ze stereotypiami i kompulsjami pomaga zrozumieć przyczyny, mechanizmy i funkcje poszczególnych objawów, zanim terapeuta ustali cele pracy. Badanie jakościowe O’Loghlen i współpracowników pokazuje, że osoby w spektrum autyzmu i osoby z zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi odmiennie przeżywają powtarzalne zachowania. Cele terapii wyznaczane przez pacjentów z różnymi diagnozami mogą się znacznie różnić.

Czy leczenie tików to tylko leczenie farmakologiczne?

Leczenie tików nie ogranicza się do leczenia farmakologicznego – ważną częścią leczenia tików są oddziaływania psychologiczne, w tym psychoterapia. Psychoedukacja na temat tików należy do głównych zaleceń europejskich wytycznych klinicznych dotyczących zespołu Tourette’a i innych zaburzeń tikowych. Leczenie farmakologiczne wymaga konsultacji z lekarzem, np. neurologiem lub psychiatrą dziecięcym.

Co wpływa na nasilenie tików?

Nasilenie tików zmienia się w czasie i może zależeć od sytuacji, stanu emocjonalnego oraz czynników kontekstowych w otoczeniu dziecka. Na to, jak dziecko przeżywa tiki, wpływają także przekazy rodzinne oraz narracje pojawiające się w szkole i w mediach społecznościowych. Artykuł wyjaśnia, jak uwzględnić czynniki kontekstowe i otoczenie pacjenta w planowaniu psychoterapii.

Jakie cele może mieć terapia tików u dziecka?

Cele terapii tików u dziecka bywają bardzo różne: od zmniejszenia liczby tików i zwiększenia poczucia kontroli, przez zmianę ruchu na mniej krępujący, po akceptację siebie i pracę z emocjami związanymi z poczuciem inności. Cele terapii tików zgłaszane przez dzieci i przez rodziców nie zawsze są takie same. Z artykułu dowiesz się, dlaczego różnice w perspektywach mają znaczenie dla planu pracy terapeutycznej.

Czym jest zdroworozsądkowy model Leventhala?

Zdroworozsądkowy model samoregulacji Leventhala (ang. common-sense model of self-regulation) opisuje dwie ścieżki przetwarzania informacji o zagrożeniu dla zdrowia: emocjonalną i poznawczą. Autorzy przeglądu systematycznego z 2026 roku proponują, by przez pryzmat zdroworozsądkowego modelu Leventhala przyglądać się również zespołowi Tourette’a. W psychoterapii tików model Leventhala może być inspiracją do stworzenia tzw. mapy terapii.

Korzyści

• Ustalisz cele terapii tików u dzieci. Dowiesz się, dlaczego cele zgłaszane przez dziecko i przez jego rodziców bywają różne i jak uwzględnić obie perspektywy, zanim zaplanujesz pracę terapeutyczną.
• Połączysz pracę z emocjami i ciałem. Poznasz technikę mapy ciała i zobaczysz, jak może stać się punktem wyjścia do zwiększania świadomości tików – od emocji przed wystąpieniem tiku po odczucia, które go poprzedzają.
• Rozpoznasz, co wpływa na nasilenie tików. Zobaczysz, jak uwzględnić w psychoterapii czynniki kontekstowe oraz przekazy z rodziny, szkoły i mediów społecznościowych, które kształtują to, jak dziecko postrzega siebie i swoje tiki.
• Zbudujesz mapę terapii z przekonań. Dowiesz się, jak wykorzystać zdroworozsądkowy model Leventhala, by zbadać przekonania dziecka i rodziców o tikach oraz ich wpływ na codzienne funkcjonowanie.
• Uwzględnisz poczucie kontroli i akceptację. Sprawdzisz, co badania mówią o związku poczucia kontroli z objawami lęku u dzieci z zespołem Tourette’a i jakie miejsce w leczeniu tików ma praca nad akceptacją.